Przyczyny powstania Związku Harcerstwa Wiejskiego

    Po powstaniu III Rzeczpospolitej w całej Polsce rozpoczął się okres ogromnych zmian, nie ominęły one także harcerstwa. Przede wszystkim w celu odpolitycznienia harcerstwa zaczęły powstawać nowe organizacje harcerskie. Największą z nich był Związek Harcerstwa Rzeczpospolitej.

    Od 1994 roku instruktorzy wywodzący się z drużyny Związku Harcerstwa Polskiego - Włóczykije z Piławy Dolnej zaczęli dążyć do rozwoju harcerstwa na terenach wiejskich, które stanowiły czarną dziurę na mapach działalności harcerskiej. Na terenach wiejskich nie istnieją ośrodki kultury ani inne miejsca gdzie dzieci i młodzież mogłyby spędzać wolny czas. Jedyne miejsca kultury na wsiach to szkoły - coraz częściej likwidowane - i kościoły. Młodzi ludzie potrzebują jakieś alternatywy do spędzania wolnego czasu poza tymi miejscami. Potrzebują ciepłej atmosfery pełnej wzajemnej uwagi, troski i zaufania. Harcerstwo zapewnia taką idealną atmosferę do rozwoju. Dlatego też konieczne było zapełnienie tej luki drużynami harcerskimi po to by młodzi ludzie na wsi nie nudzili się. Wszak nasza młodzież nie jest zła, lecz wiele złego czyni właśnie z nudów.

    Nasi instruktorzy widząc tą potrzebę chcieli tworzyć drużyny i hufce wiejskie. Dlatego też nie pozostało nic innego jak zacząć myśleć o organizacji harcerskiej, która przede wszystkim zajęłaby się dziećmi wiejskimi.

    Od tego czasu zaczęły powstawać pomysły na stworzenie nowej organizacji harcerskiej. Grupa inicjatywna zaczęła tworzyć statut i zajęła się sprawą rejestracji nowej organizacji harcerskiej, która zgodnie z założeniami programowymi przyjęła nazwę Związek Harcerstwa Wiejskiego.

Zadania tworzącego się związku

    Podstawowym zadaniem nowo powstającej organizacji harcerskiej było tworzenie drużyn zuchowych i harcerskich, a także praca z młodzieżą niezorganizowaną na terenach wiejskich. Dużym wyzwaniem było wejście na tereny, gdzie od niepamiętnych czasów nic nie robiono na rzecz wsi i wychowania obywatelskiego młodych ludzi. Była to inicjatywa ludzi czynu (in actu), którzy nie poddali się na początku drogi, którą sobie wytyczyli. Mimo początkowych trudności walczyli o swoje ideały i wartości. Ciężko pracowali aby móc swoje plany w pełni realizować. Założyciele Związku Harcerstwa Wiejskiego od początku stawiali na młodego człowieka, na wykształcenie w nim cech pozytywnych, którymi powinien się charakteryzować prawdziwy obywatel w społeczeństwie.

    Na co dzień Związek miał pracować metodą harcerską, opartą na Przyrzeczeniu i Prawie Harcerskim, systemie małych grup, uczeniu przez działanie i stale doskonalonym programie. W ramach metody harcerskiej każda z grup wiekowych pracuje inaczej. Przyjęto, że zuchy uczą się przez zabawę, harcerki i harcerze przez grę, a harcerze starsi pełnią służbę. Różnią się więc sposobem pracy. Tak więc, aby odróżnić drużynę harcerską od starszoharcerskiej nie wystarczy to, że ich członkowie różnią się od siebie wiekiem. Muszą ponadto pracować w inny sposób, co w najbardziej ogólnym zapisie zostało zawarte w odpowiednich instrukcjach regulujących działalność drużyn.

    Celem tworzącego się harcerstwa było stworzenie "idealnej atmosfery" do rozwoju dzieci. Istotnym faktem była chęć kreowania takich sytuacji, w których harcerz uczy się zaufania do innych, a inni ufają jemu. Wraz z zaufaniem rośnie przyjaˇń, rozwija się poczucie odpowiedzialności za siebie i współodpowiedzialności za grupę. Każdy w grupie powinien się troszczyć o dobro drugiego.

Początki działalności ZHW

    Początkowo powstało 12 drużyn zuchowych i harcerskich na terenie Gminy Dzierżoniów. W szybkim tempie powstały kolejne drużyny na terenie Powiatu Dzierżoniowskiego, Świdnickiego, Wałbrzyskiego i Legnickiego. Początkom towarzyszył niezwykły zapał do pracy zarówno instruktorów, dzieci, młodzieży, jak i ich rodziców. Czego dowodem jest własnoręczne wyremontowanie budynku, który dziś stanowi siedzibę Związku i w którym znajduje się Dom Kultury Harcuś.

    W każdym miesiącu były przeprowadzane imprezy dla dzieci niezorganizowanych, za każdym razem w innej wiosce, które skupiały od 100 do 150 dzieci jednorazowo. Dzieci wiejskie spotykały się na: festiwalach piosenki, konkursach plastycznych, pokazach mody, przedstawieniach teatralnych, festynach, turniejach warcabowych i szachowych, biwakach, wycieczkach, rajdach górskich, zimowiskach i obozach. Tak więc zadania zajęcia się dziećmi wiejskimi organizacja wykonywała nie tylko w stosunku do dzieci zrzeszonych w harcerstwie.

Harcerstwo jako organizacja pozarządowa

    Działalność organizacji pozarządowej - w tym ZHW - opiera się na statucie, regulaminie lub innym akcie wewnętrznym. Członkami pozarządowych organizacji są osoby fizyczne lub prawne, a więc instytucje i stowarzyszenia o charakterze publicznym lub prywatnym. Często są to również określone grupy interesów, które łączą ludzi zgodnie z ich zainteresowaniami. Organizacje te nie są związane z żadną władzą państwową i nie korzystają z rządowej pomocy finansowej.

    Spełniają one bardzo różne funkcje, między innymi: społeczno-zawodowe, religijne, humanitarne, gospodarcze, a także wiele innych, których nie można w sposób jednoznaczny usystematyzować. "Mogą bowiem wykonywać niektóre zadania bezpośrednio bądˇ też oddziaływać na rządy lub opinię publiczną".

    Organizacje te są w znacznie mniejszym stopniu sformalizowane niż inne organizacje międzynarodowe, co stwarza im możliwość szybszego reagowania na zmiany, które zachodzą w społeczności międzynarodowej. A co za tym idzie, mają możliwość silnego oddziaływania na ową społeczność.

    Wiele z organizacji pozarządowych zajmuje się przede wszystkim obroną praw człowieka w różnych krajach (Komitety Helsińskie), działaniami na rzecz uwolnienia więˇniów politycznych (Amnesty International), pomocą humanitarną (Polska Akcja Humanitarna). Istnieją również takie organizacje, tu mowa także o Związku Harcerstwa Wiejskiego, które zajmują się działalnością oświatową (Społeczne Towarzystwo Oświatowe) czy edukacją obywatelską (Centrum Edukacji Obywatelskiej).

    ZHW jest organizacją ludzi, którzy chcą służyć idei harcerskiej, a także w służbie tej idei wychowywać młodzież z terenów wiejskich. Działacze Związku są wolontariuszami, ludˇmi czynu, którzy działają dla dobra obywateli, bez żadnych korzyści finansowych dla siebie samych. Związek jest także ruchem, który powstał jako zaspokojenie wewnętrznej ludzkiej potrzeby realizowania pewnej ideologii, pewnego stosunku do życia, a także potrzeby przynależności do odpowiedniej dla siebie grupy. ZHW opiera się na systemie wychowawczym uznanym za słuszną i prostą drogę do wychowania dzieci i młodzieży. Do takiego wychowania gdzie postawa młodych jest nienaganna i godna naśladownictwa. Gdzie dzieci i młodzież pobudzani są do indywidualnego rozwoju fizycznego, intelektualnego, duchowego i społecznego poprzez dobrowolny udział w pracy i zabawie.

    Związek Harcerstwa Wiejskiego jest organizacją gdzie młodzi ludzie mają się uczyć odpowiedzialności, lojalności, szacunku i cnót obywatelskich, które jak już pisałam we wcześniejszych rozdziałach są tak bardzo istotne.

System drużyn i zastępów

    System małych grup-zastępów jest jednym z najistotniejszych elementów pracy w drużynach. Prawidłowo stosowany może przynieść spore sukcesy wychowawcze.

    Założyciel skautingu, Lord Baden-Powell, przez wiele lat zbierał swoje obserwacje i przemyślenia pracując z młodymi ludˇmi tak, by mogli lepiej organizować swój czas. Stworzył i wypróbował system, który przetrwał do dziś. Twierdził, że obywatelskie wychowanie chłopców może odnieść większy skutek w małych zespołach, gdzie młodzi ludzie będą sami odpowiadać za własny rozwój. To było śmiałe i bardzo nowatorskie podejście do wychowania, na które nie zdecydowała się wcześniej żadna inna organizacja.

    Dzisiaj, tak samo jak w roku 1907, chłopcy nadal tworzą własne grupy, gangi i "paczki". Jest to naturalna forma organizacji, miejsce psot i zabaw. Wprowadzając system małych grup wykorzystuje się po prostu naturalne skłonności dzieci. Patrol, zastęp to jednostki, które są punktem wyjścia do wspólnych działań, w których to młodzież pracuje razem jako równoprawni członkowie. Młodzi ludzie chcą przynależeć do jakiejś grupy. Potrzebują poczucia bezpieczeństwa, a także przyjaˇni i akceptacji ze strony rówieśników. Dzieci i młodzież bawiąc się i pracując w zastępach zaspokajają swoją potrzebę bycia w grupie. Formowanie zastępów bazuje na naturalnej skłonności do łączenia się w grupy rówieśnicze.

    W takiej grupie zrodzi się przywódca, który wyłoni się samoistnie lub zostanie przez nią wybrany. "Czasami kierownictwo zmienia się i nie ma w tym nic niezwykłego". By odnieść maksymalną korzyść z pracy systemem małych grup, trzeba przywódcy zastępu powierzyć prawdziwą odpowiedzialność, jaką miałby również w naturalnej "paczce". Jeśli dana jest tylko część odpowiedzialności, to może okazać się, że osiągane rezultaty będą również częściowe. Powierzona odpowiedzialność dzieciom jest bardzo dobrą pomocą w pracy nad własnym charakterem. Oczywiście zastępowy musi mieć naturalne predyspozycje przywódcze.

    Funkcjonowanie w małych grupach odpowiada więc podstawowym potrzebom dzieci. Przez członkostwo w zastępie harcerz zostaje wciągnięty w jego działania. Jego praca będzie doceniona, a nieobecność zauważona. Jego życie łączy się z innymi - on troszczy się o kolegów, a oni troszczą się o niego. Mowa tu o poczuciu bycia potrzebnym. Poczucie bycia godnym zaufania jest także podstawową potrzebą dziecka. Przez angażowanie się w pracę zastępu rośnie osobisty wkład w te zajęcia, co zostaje szybko zauważone przez kolegów. Rozwija się w tedy wzajemne zaufanie i często jest to krokiem do możliwości spełnienia coraz ważniejszej roli w grupie.

    Poprzez wspólne działanie harcerze uczą się zgodnie z własnymi możliwościami i we własnym tempie. Razem uczą się zasad życia w większej społeczności - klasie, miejscowości, własnej ojczyˇnie, w świecie. Mogą dzielić się swymi rozczarowaniami, radościami, osiągnięciami i niepowodzeniami. W grupie dzieci zdobywają nowe umiejętności i uczą się wykorzystywać je w praktyce. Zaletą małych grup jest to, że wszyscy uczą się od siebie nawzajem.

    Zastępy zawsze rozwijają własną tożsamość i identyfikację -nazwę, proporzec i obrzędowość. Potrzeba odrębności jest ważna. Jednak sposób manifestowania swej inności wciąż się zmienia. Często zależy od decyzji samych harcerzy i środowiska w jakim działają. Poprzez wyraˇnie zaznaczoną odrębność zastępu harcerze zyskują świadomość, czym on jest i są dumni z przynależności do grupy, którą sami stworzyli. Każdy harcerz powinien mieć możliwość własnego wyboru, do którego zastępu chce przynależeć.

    Tworząc ciepłą atmosferę pełną zaufania, troski i wzajemnej uwagi, system małych grup zapewnia harcerzom bardzo dobrą atmosferę do rozwoju. Dobra komunikacja między członkami zastępu, otwartość, wrażliwość, a co za tym idzie, reagowanie na potrzeby innych, stanowią warunek dobrego funkcjonowania grupy. Życzliwość, przyjaˇń i wzajemne wsparcie są celem, do którego powinien dążyć każdy zastęp. System małych grup ma za zadanie zachęcanie i pobudzanie młodych ludzi do zdobywania podstawowych umiejętności potrzebnych do sprawnego funkcjonowania w dorosłym życiu.

Organizacja pracy ZHW

    Działania ZHW opierają się na rocznym planie pracy. Zarówno drużyny jak i inne jednostki Związku są zobowiązane do określenia celu i planu pracy na dany rok harcerski. Potrzebne jest postawienie jasnych zamierzeń, które mają być realizowane.

    Gromady zuchowe, drużyny harcerskie, starszoharcerskie i instruktorskie przez cały rok pracują i bawią się wspólnie na zbiórkach. Tam uczą się nowych elementów życia harcerskiego, zdobywając sprawności i stopnie harcerskie. Jednym z większych przeżyć dla drużyn jest dopuszczenie nowicjuszy do Przyrzeczenia Harcerskiego lub Obietnicy Zuchowej. Jednak nie jest tak iż każda drużyna żyje jedynie własnymi sprawami i biegnie osobną, wyznaczoną tylko dla siebie drogą. Prace całego Związku jest tak skonstruowana, aby wszystkie drużyny choć raz na dwa miesiące mogły się spotkać w jednym miejscu. W tym celu organizowane są przez Władze Naczelne różnorodne zjazdy, rajdy, biwaki i imprezy okolicznościowe. Młodzi ludzie na spotkaniach dzielą się doświadczeniami, a przede wszystkim budują między sobą więˇ, która jest dla nich motywem do działania. Takie spotkania to nie tylko zabawa, ale również wspólna praca. Podczas rajdów i biegów terenowych drużyny muszą wykazać się niezwykła chęcią walki, umiejętnościami, a także wsparciem i życzliwością. Wiele jest momentów kiedy liczy się zgranie drużyny i przyswojona wcześniej wiedza.

    Związek poza zjazdami i rajdami organizuje również obozy letnie i zimowiska. Wtedy zarówno harcerze jak i osoby niezrzeszone spotykają się na łonie przyrody, aby móc wspólnie doświadczać nowych wrażeń. Jest to czas zapełniony mnóstwem zabaw, gier terenowych, pieszych wędrówek, a także wieczornymi ogniskami i gawędami.

    W ciągu roku Związek nie zapomina o dzieciach nie zrzeszonych z terenów wiejskich. Również dla nich organizuje festiwale piosenek, turnieje warcabowe, oraz inne zabawy, w których chętnie uczestniczą duże ilości dzieci.

Tekst pochodzi z pracy pani Anieli Jurków "ZHW jako organizacja pozarządowa w ramach polskiego społeczeństwa obywatelskiego..."